Wśród wielu ciekawych przedmiotów, którymi interesują się kolekcjonerzy, są różnego typu urządzenia i przyrządy. Do najciekawszych z nich należą lunety,kompasy, busole, sekstanty i inne instrumenty nawigacyjne. Żeglarstwo nie istniało by bez tych interesujących urządzeń.

lunety

Pierwsze kompasy

Mało kto wie, że pierwsze udokumentowane wzmianki o użyciu kompasu pochodzą z czasów dynastii Han, z roku 83. Prymitywnych urządzeń, zwanych „wskazywaczem południa” używali wówczas poszukiwacze szlachetnych i półszlachetnych kamieni podczas przemierzania górskich masywów. Pierwsze zapiski o użyciu igły magnetycznej znajdziemy w chińskiej księdze Zhu Yu „Pingzhou Ke Tan” z roku 1117. To właśnie Chińczycy zaadoptowali magnetyt (naturalnie magnetyczną rudę żelaza), tworząc w latach 850-1150 pierwsze kompasy, używane do nawigacji i żeglugi. Do Europy kompas trafił pod koniec XII wieku. Pierwszy opis igły magnetycznej pochodzi z księgi „De naturis rerum” (O naturze rzeczy), napisanej w 1190 roku, natomiast udokumentowane wzmianki o użyciu kompasów do nawigacji pochodzą z Islandii (1225 r).

kompasyPierwsze kompasy z magnetytową igłą były prymitywne. Z czasem odkryto, że pocierając kawałek żelaza o magnetyt można go namagnesować. Kompasy przypominające dzisiejsze są używane w Europie od roku 1250-1300. Igła została osadzona na trzpieniu, zaś całość umieszczona w drewnianym pudełku. W kolejnych wiekach udoskonalano kompas, choć zasada jego działania pozostaje niezmienna do dnia dzisiejszego. Użycie tego prostego, niewielkiego urządzenia w nawigacji pełnomorskiej wywołało w XV i XVI wieku lawinę wielkich odkryć geograficznych. Wśród innych niezwykle ciekawych urządzeń nawigacyjnych możemy wyróżnić: sekstanty, astrolabium, busole, kwadranty, oktanty, laskę Jakuba i torquetum.

Rodzaje kompasów

Wśród kompasów możemy wyróżnić kompasy suche i mokre. Kompasy mokre mają zastosowanie głównie w nawigacji morskiej, składają się z naczynia, tzw. kociołka wykonanego z np. mosiądzu, zespołu osiowo-łożyskowego, membrany, róży, magnesów i szybki. W środku kociołka jest umieszczona róża kompasowa, podparta na osi, z podziałką w stopniach lub rumbach. Kociołek jest wypełniony płynem (stąd nazwa „kompas mokry”), składającym się z wody, alkoholu i dodatku gliceryny. Róża kompasu zanurzona w płynie ma mniejsze tarcie, co zwiększa jej dokładność. Kociołek zazwyczaj obciążany jest ołowiem i zawieszony na przegubie Cardana, dzięki czemu utrzymuje zawsze położenie poziome i nie reaguje na gwałtowne ruchy jachtu.

Współczesne nawigacje w żeglarstwie

Obecnie stosuje się w nawigacji głównie elektroniczne systemy, jednak na każdym jachcie możemy wciąż znaleźć te niezwykle ciekawe przyrządy, jakimi są kompasy i busole. Podobnie jak inne instrumenty tego typu, wciąż pozostają często jedynym źródłem informacji dla sternika, gdy zawodzi elektronika.

Antyki dla zbieraczy i fascynatów mariny

Dla kolekcjonerów cenne jest każde takie urządzenie – nie ma ich zbyt wiele na rynku. Ciężkie, mosiężne cacka są ciekawym nabytkiem i doskonałą lokatą pieniędzy. Od czasu do czasu możemy trafić na duże lunety czy kompasy pochodzące z XVIII i XIX. Warto zainteresować się takimi instrumentami. Wzbogacą zbiory nie tylko kolekcjonerów interesujących się takimi dziedzinami jak żeglarstwo czy astronomia – piękne instrumenty nawigacyjne znakomicie komponują się z takimi antykami jak stare meble.

Kompasy, lunety i busole, czyli dawne nawigacje! 5.00/5 2 głosów