Porcelana czyli rodzaj ceramiki szlachetnej

Umiejętność tworzenia ceramiki towarzyszy ludzkości od zarania dziejów. To właśnie garncarstwo jest jednym z najstarszych rzemiosł świata. Skorupy waz, garnków i przeróżnych przedmiotów są często jedynymi świadkami minionych epok, odkrywanymi po tysiącach lat w wykopaliskach prowadzonych na terenie wszystkich kontynentów. Dzięki archeologom i ich pracy możemy prześledzić rozwój kultur i ich wpływ na technologię wyrobu ceramiki.

Na przestrzeni tysiącleci możemy zauważyć ewolucję form ceramiki i jej wartości estetycznych. Już starożytne kultury zaczęły zwracać uwagę nie tylko na funkcjonalność przedmiotów, ale również na ich walory estetyczne. Rozwój technologii oprócz ewolucji form szedł także w kierunku poszukiwania nowych materiałów. Początkowo wytwarzane naczynia były niesymetryczne, porowate i przesiąkliwe. Wynalezienie szkliwa pozwoliło na produkcję naczyń szczelnych, ale i też bardziej dekoracyjnych. Kolejnym etapem i osiągnięciem w technologiach było wynalezienie fajansu i majoliki.Ukoronowaniem stałych poszukiwań i ulepszeń było wynalezienie w Chinach (około VII w.n.e) nowego materiału – porcelany.

Kolejne kilkaset lat to ciągłe ulepszanie masy porcelanowej. Skład i cechy zbliżone do dzisiejszej porcelany uzyskano dopiero ok. X wieku. Piękno nowej porcelany stało się przedmiotem zachwytu, a techniki wyrobu były najpilniej strzeżoną tajemnicą do tego stopnia, że wynalazku tego dokonano kilkukrotnie i niezależnie od siebie.

China w Europie, czyli porcelana cenniejsza od złota

Do Europy pierwsze wieści o chińskiej porcelanie dotarły ok. XIII wieku dzięki weneckiemu podróżnikowi Marco Polo, który w swych podróżach dotarł aż do Chin. Pierwsze nieliczne egzemplarze oryginalnych chińskich wyrobów dotarły na dwory europejskich władców jednak dopiero w drugiej połowie XVII wieku, dzięki Holenderskiej Kompanii Wschodnio-Indyjskiej. Przepiękna porcelana znalazła natychmiast szerokie grono wielbicieli, entuzjastów i kolekcjonerów, jednak z powodu wysokich cen porcelana cieszyła się powodzeniem wyłącznie wśród bogatej arystokracji. W tym okresie rozpoczęto w Europie zgłębianie tajemnic wyrobu porcelany. Przez wiele lat nie udało uzyskać się jednak tak efektownych wyrobów jak porcelana chińska. Wśród znanych wyrobów tego okresu możemy wyróżnić porcelanę wenecką, florencką (zwaną porcelaną medycejską), miękką porcelanę z fracuskiego Rouen i angielską Johna Dwighta. Dopiero w roku 1708 udało się rozjaśnić tajemnicę wyrobu porcelany. Odkrycia tego dokonał Jan Fryderyk Bottger, alchemik elektora saskiego i polskiego króla Augusta II Mocnego, we współpracy z fizykiem i mineralogiem Walterem Ehrenfriedem Tschirnhausenem. Wynalazek polegał na uzupełnieniu składu mas ceramicznych o nowy składnik – glinkę kaolinową.

Królewska porcelana w Miśni

Niestety Jan Fryderyk Bottger stał się więźniem własnego wynalazku – August II Mocny chcąc zachować monopol i tajemnicę wyrobu porcelany, traktował Bottgera jak więźnia. Tajemnicy jednak nie udało się zachować – podpatrzyli ją pracownicy manufaktury Krzysztof Hunger i Samuel Stoltzel, którzy odsprzedali ją innym manufakturom europejskim. Po fabryce w Miśni, założonej w 1710 roku jak grzyby po deszczu powstawały kolejne manufaktury: Wiedeń – 1719, Wenecja – 1720, Capo di Monte – 1743, Hochst – 1746, Petersburg – 1744/1750, Berlin – 1751, Nymphenburg – 1753, Sevres – 1756, Plymouth – 1768, Korzec – 1790. W drugiej połowie XVIII wieku technologia wyrobu porcelana przestała być tajemnicą, jednak nadal liczne sekrety produkcji były domeną tylko najlepszych rzemieślników.

Koniec XIX i początek XX wieku to natomiast rozwój porcelany wykonywanej już w wyspecjalizowanych fabrykach na uwagę zasługują tutaj manufaktury i fabryki na Dolnym Śląsku oraz Bawarii. W okresie tym zaczyna się też historia słynnej na całym Świecie porcelany marki Rosenthal.

W kolejnych artykułach postaramy się opisać najważniejsze polskie i europejskie manufaktury. Siłą rzeczy niemożliwe jest omówienie wszystkich, skupimy się więc na najbardziej znanych fabrykach, producentach i sławnych rzemieślnikach.

Zapraszamy do odwiedzenia i poznania tajemniczego świata przepięknej porcelany zabytkowej.

Białe złoto – Porcelana 5.00/5 2 głosów